Đồ điện trong nhà: ổ cắm, dây và thiết bị — phần tiện dụng và phần an toàn
Đồ điện ít khi được nhắc tới khi người ta bàn chuyện sắp xếp nhà cửa, nhưng nó quyết định khá nhiều thứ trong cảm giác sống hằng ngày: chỗ bạn ngồi được, chỗ bạn phải kéo dây ra, tiếng ù bạn nghe lúc nửa đêm, và đốm sáng xanh nhấp nháy trong phòng ngủ. Bài này nói về phần đó — phần thực dụng, và phần an toàn.
Vì sao đồ điện thuộc về chuyện sắp nhà
Vị trí ổ cắm quyết định vị trí đồ đạc. Nghe thì ngược nhưng đó là thực tế của phần lớn căn nhà: bàn làm việc đặt ở đâu phụ thuộc vào chỗ có ổ cắm; đèn đọc sách đặt được ở đâu cũng vậy. Người ta thường sắp đồ theo ổ cắm rồi tưởng mình đang sắp theo ý mình.
Biết điều đó thì có hai lựa chọn: hoặc chấp nhận và sắp quanh ổ cắm sẵn có, hoặc thêm ổ ở đúng chỗ mình muốn ngồi — và việc thêm ổ là việc của thợ điện, không phải việc nối dài bằng ổ chia.
Ổ cắm: đếm trước khi thiếu
Cách làm đơn giản mà ít người làm: đi một vòng nhà, đếm số thiết bị cần cắm thường xuyên ở mỗi phòng, rồi so với số ổ có sẵn.
Phòng ngủ thường cần nhiều hơn người ta nghĩ: hai đèn đầu giường, hai chỗ sạc điện thoại, quạt, có khi thêm máy lọc không khí. Bếp thì gần như luôn thiếu. Bàn làm việc ở nhà cần ít nhất ba tới bốn chỗ.
Về ổ chia và dây nối dài: chúng tiện và dùng được, nhưng có ba việc nên giữ. Không cắm nối tiếp ổ chia vào ổ chia. Không dùng ổ chia cho thiết bị công suất lớn — bàn là, ấm siêu tốc, bếp điện, máy sấy. Và không luồn dây nối dài dưới thảm hay dưới chân bàn nơi bị giẫm — dây bị đè lâu ngày là chỗ chập.
Dây: gọn không chỉ vì nhìn đẹp
Mớ dây sau tủ tivi hay dưới bàn làm việc là nơi tích bụi nhiều nhất trong nhà, và bụi cộng nhiệt là thứ nên tránh. Ngoài ra dây rối thì bạn không biết dây nào của thiết bị nào, nên lúc cần rút nhanh thì lúng túng.
Mấy việc nhỏ đáng làm: dán nhãn ở đầu mỗi dây; gom dây bằng dây rút hoặc ống luồn; nâng ổ chia lên khỏi sàn thay vì để nằm dưới đất nơi dễ dính nước khi lau nhà; và mỗi vài tháng rút ra hút bụi một lần.
Nhà có nuôi thú cưng thì thêm một lý do nữa: dây bị gặm là nguy hiểm thật, và ống luồn dây giải quyết được phần lớn.
Đèn báo và màn hình ban đêm
Đây là thứ ảnh hưởng tới giấc ngủ mà ít ai để ý. Một phòng ngủ hiện đại có thể có năm sáu đốm sáng: đèn báo tivi, bộ phát wifi, sạc điện thoại, điều hoà, máy lọc không khí, đồng hồ điện tử.
Ánh sáng xanh và ánh sáng nhấp nháy dễ gây khó chịu hơn ánh sáng vàng tĩnh. Cách chữa rẻ nhất là dán một miếng băng dính mờ lên đèn báo, hoặc xoay thiết bị cho đèn quay vào tường. Với thiết bị có màn hình sáng thì nhiều loại có chế độ giảm sáng ban đêm — đáng bỏ ra mười phút vào cài đặt.
Tiện thể: để điện thoại sạc ngoài tầm với của giường cũng là một thay đổi nhỏ mà nhiều người thấy khác biệt rõ.
Tiếng ồn của thiết bị
Tủ lạnh, máy lọc không khí, dàn nóng điều hoà, bộ phát wifi — mỗi thứ một tiếng ù nhỏ, cộng lại thành nền âm thanh mà bạn chỉ nhận ra khi mất điện.
Vài cách giảm: kê tủ lạnh trên đệm chống rung và để cách tường theo khuyến cáo của nhà sản xuất; đặt dàn nóng điều hoà tránh cửa sổ phòng ngủ, cả của nhà mình lẫn nhà hàng xóm; và với máy lọc không khí thì để chế độ đêm nếu có.
Tiếng ù đột nhiên to lên hoặc đổi tính chất là dấu hiệu thiết bị có vấn đề — đáng kiểm sớm chứ không nên quen dần với nó.
Aptomat và những dấu hiệu phải xử ngay
Có một nhóm dấu hiệu mà câu trả lời luôn là xử lý ngay, không chờ:
- Mùi khét ở ổ cắm hoặc bảng điện.
- Ổ cắm nóng khi sờ vào, hoặc vết ố vàng nâu quanh lỗ cắm.
- Aptomat nhảy lặp lại — đây là nó đang làm đúng việc của nó, tức là có vấn đề thật ở đâu đó. Bật lên lại nhiều lần mà không tìm nguyên nhân là bỏ qua một cảnh báo.
- Tê tay nhẹ khi chạm vỏ thiết bị — dấu hiệu rò điện, ngừng dùng thiết bị đó ngay.
- Đèn nhấp nháy khi bật thiết bị công suất lớn, kèm tiếng lách tách trong tường.
Cả năm dấu hiệu đều cần thợ điện có chuyên môn, không phải việc tự sửa. Chi phí gọi thợ nhỏ hơn rất nhiều so với hậu quả của một đám cháy điện.
Nếu nhà chưa có thiết bị chống dòng rò, đây là thứ đáng hỏi thợ điện khi có dịp — nhất là với khu vực nhà tắm, bếp và ngoài trời.
Thiết bị thông minh: tiện tới đâu, phụ thuộc tới đâu
Đèn điều khiển bằng điện thoại, ổ cắm hẹn giờ, khoá cửa điện tử đều tiện thật. Nhưng có một câu nên hỏi trước khi lắp: khi mất mạng hoặc mất điện thì nó còn dùng được không?
Đèn thông minh mà không có công tắc cơ dự phòng thì lúc wifi hỏng là phòng tối. Khoá cửa điện tử nên có phương án mở dự phòng bằng chìa hoặc mã, và bạn nên biết cách dùng phương án đó trước khi cần tới.
Đây không phải lý do để tránh thiết bị thông minh, chỉ là lý do để chọn loại có đường lui.
Nhà có trẻ nhỏ
Ba việc rẻ và hiệu quả: nắp che ổ cắm ở tầm thấp; gom dây lên cao hoặc luồn ống để trẻ không kéo được thiết bị xuống; và không để ổ chia nằm trên sàn nơi trẻ chơi.
Với đồ có dây dài như ấm siêu tốc, nồi cơm, bàn là — đặt ở vị trí mà dây không thõng xuống mép bàn. Một cú kéo là cả thiết bị nóng đổ xuống.
Việc nào tự làm, việc nào gọi thợ
Tự làm được: thay bóng đèn, gom dây, dán nhãn, thay ổ chia hỏng bằng ổ chia mới, cài đặt chế độ ban đêm cho thiết bị, hút bụi khu vực dây.
Gọi thợ điện: thêm ổ cắm mới, đi dây trong tường, thay công tắc âm tường, lắp thiết bị chống dòng rò, và mọi dấu hiệu trong danh sách phải-xử-ngay ở trên.
Ranh giới đơn giản: cái gì cắm rút được thì tự làm, cái gì phải mở nắp và đụng tới dây trong tường thì gọi thợ.
Tóm lại
Ổ cắm quyết định chỗ đặt đồ, nên đếm trước rồi hãy sắp. Gom dây gọn vì bụi và vì an toàn chứ không chỉ vì nhìn đẹp. Che bớt đèn báo trong phòng ngủ — đổi rất ít công mà ngủ dễ chịu hơn.
Và nhớ năm dấu hiệu phải xử ngay: mùi khét, ổ cắm nóng, aptomat nhảy lặp lại, tê tay khi chạm vỏ thiết bị, đèn nhấp nháy kèm tiếng lách tách. Không dấu hiệu nào trong đó đáng để chờ tới cuối tuần.