Làm việc tại nhà: ánh sáng, tiếng ồn và ranh giới giờ giấc
Làm việc tại nhà lâu dài đặt ra mấy vấn đề mà văn phòng vốn giải quyết hộ: ánh sáng đủ, tiếng ồn kiểm soát được, và một ranh giới rõ giữa giờ làm với giờ nghỉ. Ở nhà thì cả ba đều phải tự lo. Bài này bàn ba thứ đó, theo hướng làm được chứ không phải theo hướng lý tưởng.
Ánh sáng: ba nguồn và một lỗi phổ biến
Lỗi hay gặp nhất là chỉ có một đèn trần. Đèn trần chiếu từ trên xuống nên tạo bóng đổ lên mặt bàn và lên chính bạn, làm mắt phải điều tiết liên tục.
Bố trí dùng được cần ba lớp:
Ánh sáng nền — đèn trần hoặc ánh sáng tự nhiên, đủ để cả phòng không tối.
Đèn bàn — chiếu vào vùng làm việc, đặt bên tay không thuận để bàn tay viết không đổ bóng lên giấy. Chọn đèn chỉnh được hướng.
Ánh sáng phía sau màn hình — một đèn nhỏ hắt lên tường sau màn hình giảm chênh lệch sáng tối giữa màn và nền, và đây là thứ đỡ mỏi mắt rõ nhất khi làm buổi tối.
Về chỗ ngồi so với cửa sổ: đặt bàn vuông góc với cửa sổ là hợp lý nhất. Quay lưng vào cửa sổ thì nắng hắt lên màn hình gây chói; quay mặt thẳng ra cửa sổ thì ngược sáng, mắt mỏi nhanh.
Nếu buộc phải ngồi hướng có nắng gắt, một tấm rèm mỏng xuyên sáng giải quyết được phần lớn vấn đề mà không làm phòng tối.
Tiếng ồn: phân ba loại rồi hãy xử
Đổ tiền vào cách âm trước khi biết mình bị làm phiền bởi loại nào thường là lãng phí.
Tiếng ồn nền đều đều — điều hoà, quạt, xe cộ xa. Loại này não quen dần và ít gây khó chịu. Thường không cần xử gì.
Tiếng ồn ngắt quãng — cửa đóng, tiếng nói chuyện, chó sủa, tiếng búa khoan từ nhà bên. Đây là loại phá tập trung mạnh nhất, vì mỗi lần nó xuất hiện là một lần bị kéo ra.
Tiếng ồn có nội dung — người nói chuyện đủ rõ để bạn nghe được nội dung. Đây là loại khó nhất, vì não tự động đi theo lời nói.
Cách xử theo loại: với loại hai và ba, tai nghe chống ồn hoặc một nguồn âm nền đều đều (tiếng mưa, tiếng quạt) thường hiệu quả hơn nhiều so với cách âm phòng. Với tiếng từ hàng xóm, nói chuyện trực tiếp và thống nhất khung giờ thường giải quyết được, và rẻ hơn mọi giải pháp vật liệu.
Và nếu bạn là người gây tiếng ồn — họp nhiều, nói to — thì tai nghe có mic và một góc kín là khoản đầu tư cho cả nhà chứ không riêng bạn.
Ranh giới giờ giấc: phần khó nhất
Đây mới là thứ làm người ta kiệt sức khi làm việc tại nhà lâu, hơn cả bàn ghế hay ánh sáng. Không có quãng đường đi làm nghĩa là không có ranh giới tự nhiên giữa hai trạng thái.
Mấy cách thường hiệu quả:
- Một nghi thức mở và đóng. Không cần cầu kỳ: pha một ly nước và mở sổ là bắt đầu; gập máy, dọn mặt bàn, tắt đèn bàn là kết thúc. Não cần một tín hiệu.
- Đi bộ mười phút đầu buổi hoặc cuối buổi, thay cho quãng đường đi làm cũ. Nghe đơn giản nhưng hiệu quả rõ.
- Cất thiết bị làm việc đi khi hết giờ, nhất là khi bàn làm việc ở trong phòng ngủ hoặc phòng khách. Máy tính mở sẵn trên bàn là lời mời quay lại làm.
- Tắt thông báo công việc ngoài giờ. Nếu công việc yêu cầu trực thì hãy để rõ là ca trực, chứ không phải là trạng thái mặc định cả ngày.
Nếu ở chung với người khác, thống nhất một tín hiệu đơn giản — cửa khép là đang họp, cửa mở là nói chuyện được. Một quy ước rõ ràng tránh được rất nhiều khó chịu tích dần.
Chỗ ngồi và cơ thể
Mấy mốc dễ nhớ: màn hình ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút; khuỷu tay khoảng vuông góc khi gõ phím; chân chạm sàn, không chạm được thì kê. Laptop đặt thẳng trên bàn thì luôn sai một trong ba mốc này — kê máy lên cao rồi dùng bàn phím rời là cách rẻ nhất để sửa.
Và mốc quan trọng hơn cả tư thế: đứng dậy thường xuyên. Tư thế tốt mà ngồi liền bốn tiếng vẫn mệt hơn tư thế tạm mà đứng dậy mỗi giờ một lần.
Nếu bạn đau lưng, đau cổ hoặc đau cổ tay kéo dài, đó là chuyện nên nói với người có chuyên môn y tế chứ không phải chuyện đổi cách bày bàn.
Khi nhà nhỏ và không có góc riêng
Không phải ai cũng có phòng riêng, và điều đó không có nghĩa là không làm việc tại nhà được. Vài cách dùng được: một góc cố định dù nhỏ vẫn hơn mỗi hôm một chỗ, vì nó tạo được tín hiệu quen thuộc; một tấm ngăn nhẹ hoặc một cái kệ tạo ranh giới thị giác mà không cần xây; và một khay đựng đồ làm việc để dọn gọn trong ba mươi giây khi hết giờ.
Chọn góc thì ưu tiên: gần được nguồn sáng tự nhiên, không nằm trên lối đi chính, có ổ điện gần, và nếu họp nhiều thì có một mảng tường phía sau trông gọn.
Phần quan niệm — đặt ở đâu
Có nhiều lời khuyên về hướng ngồi, về việc lưng có nên tựa tường, về màu sắc bàn làm việc. Phần lớn đều vô hại, và một vài điều trong đó trùng với lý do thực tế: lưng tựa tường thì không ai đi qua sau lưng nên đỡ bị giật mình; không ngồi quay lưng ra cửa thì cùng lý do.
Nên cứ theo nếu bạn thấy dễ chịu. Chỉ giữ một thứ tự: ánh sáng, tiếng ồn, tư thế và ổ điện trước; hướng ngồi sau. Khi hai bên mâu thuẫn — chỗ đúng hướng lại chói nắng và xa ổ điện — thì chọn chỗ dùng được, vì bạn sẽ ngồi đó tám tiếng mỗi ngày.
Tóm lại
Ánh sáng cần ba lớp, và bàn nên đặt vuông góc với cửa sổ. Tiếng ồn thì phân loại trước khi xử — tai nghe thường hiệu quả hơn cách âm. Ranh giới giờ giấc cần một nghi thức mở và đóng, và cất thiết bị đi khi hết giờ.
Màn hình ngang tầm mắt, khuỷu tay vuông góc, chân chạm sàn, và đứng dậy mỗi giờ. Nhà nhỏ thì một góc cố định dù nhỏ vẫn hơn mỗi hôm một chỗ. Còn hướng ngồi thì để sau ánh sáng, tiếng ồn và ổ điện.